سم قارچ کش پنکونازول (توپاس)

بدون شک زمانی که می خواهیم از قاتل سفیدک پودری صحبت کنیم، پنکونازول به عنوان پرچم دار جایگاه خود را حفظ می کند. اگر شما به دنبال خرید سم قارچ کش پنکونازول هستید یا اگر این سم را خریده اید، مطالبی که در ادامه مطرح شده است را مطالعه کنید. توجه داشته باشید که اگر بدون دانش از این سم استفاده کنید، مشکلاتی برای گیاه شما ایجاد خواهد شد. گاهی این مشکلات تمام ذوق و شوق شما را در باغبانی از بین می برد. در ابتدا می خواهیم به بررسی مهم ترین ویژگی های توپاس بپردازیم.

سم پنکونازول چیست

اگر سفیدک پودری برگ‌های انگور، گل رز یا خیار شما را سفید و کدر کرده، احتمالاً یکی از اولین راه‌حل‌هایی که به شما پیشنهاد شده «توپاس» بوده است. توپاس نام تجاری معروف ماده مؤثره پنکونازول است که در فروشگاه‌ها معمولاً با همین نام شناخته می‌شود؛ در بازار ایران عمدتاً با فرمولاسیون EW با غلظت ۲۰ درصد عرضه می‌شود.

از نظر شیمیایی، پنکونازول عضوی از خانواده تری‌آزول‌ها است؛ همین عضویت است که به آن خاصیت سیستمیک می‌دهد، یعنی پس از جذب از طریق برگ، در کل بافت گیاه پخش می‌شود و فقط نقطه اسپری‌شده را محافظت نمی‌کند.

دوره کارنس (فاصله زمانی لازم بین آخرین سم‌پاشی و برداشت محصول) برای این سم ۱۴ روز است. اگر پیش‌تر جایی خوانده‌اید که این عدد بین ۱۴ تا ۵۰ روز متغیر است، آن اطلاعات نادرست بوده؛ عدد ۱۴ روز عددی استاندارد و مورد اجماع تمام مراجع تخصصی این حوزه در ایران است. (این عدد را با «فاصله پس از هرس» که در ادامه توضیح داده می‌شود اشتباه نگیرید — این دو، دو مفهوم کاملاً متفاوت‌اند.)

مکانیسم اثر سم قارچ کش پنکونازول

پنکونازول با ورود به بافت گیاه از طریق برگ، در مسیر آوندی جابه‌جا می‌شود و در سراسر گیاه پخش می‌شود. مکانیسم اصلی آن جلوگیری از بیوسنتز ارگوسترول در دیواره سلولی قارچ است (بازدارنده دی‌متیلاسیون استروئیدها)؛ بدون ارگوسترول سالم، دیواره سلولی قارچ نمی‌تواند به‌درستی شکل بگیرد و رشد و گسترش قارچ متوقف می‌شود. همین مکانیسم دوگانه (پیشگیرانه + درمانی) باعث شده پنکونازول هم برای پیشگیری از آلودگی و هم برای درمان آلودگی تازه‌شروع‌شده مؤثر باشد.

موارد مصرف سم قارچ کش پنکونازول (توپاس)

موارد مصرف سم پنکونازول به نسبت محدود است. در واقع ماهیت قارچ کشی این سم سبب شده است که برای از بین بردن موارد محدودی مورد استفاده قرار بگیرد. موارد زیر از جمله رایج ترین مواردی هستند که از این سم جهت درمان استفاده می شود.

• سفیدک پودری یا سفیدک سطحی
• زنگ
• لکه سیاه

هر سه بیماری فوق ازجمله بیماری های قارچی گیاهان هستند که نیاز به قارچ کش پنکونازول دارند. البته باید بگوییم که نوع گیاه هم در استفاده از این سم اهمیت دارد. به صورت کلی از قارچکش توپاس جهت از بین بردن قارچ در گیاهان زیر استفاده می شود:

• گیاهان زینتی
• انگور
• درختان میوه حاوی دانه
• درختان میوه حاوی هسته
• سبزیجات

سازگاری و اختلاط سم توپاس

گاهی شدت و عمق بیماری های گیاهی به گونه ای است که حتی قارچکش موثری مانند پنکونازول نیز قابلیت برطرف کردن آنها را ندارد. در واقع گاهی بیمارهای گیاهی چنان مهلک هستند که گیاه را ضعیف و مستعد حمله سایر آفات می کنند. در چنین موقعیتی چاره کار چیست؟

برای دست یافتن به چاره کار باید شما بدانید که اختلاط سم پنکونازول با چه سم هایی امکان پذیر است! سم توپاس و سم کاپتان دو سم قدرتمند و کاربردی هستند که در کنارهم ترکیبی معجزه آسا را تشکیل می دهند. همچنین اگر قصد دارید که کمی قدرت قارچ کشی را افزایش دهید، از سولفور غافل نشوید.

مقدار مصرف سم پنکونازول

دُز مصرف پنکونازول بسته به «مقیاس کشت» (خانگی/باغچه‌ای در مقابل مزرعه تجاری) کاملاً متفاوت بیان می‌شود. اگر عددی که می‌بینید با آنچه انتظار داشتید فاصله زیادی دارد، احتمالاً دارید یکی از دو مقیاس را با دیگری اشتباه می‌گیرید.

دُز مصرف خانگی و باغچه‌ای (در لیتر آب)

برای تعداد محدود بوته، درخت یا گیاه آپارتمانی:

• ۰٫۵ تا ۱ سی‌سی سم در هر لیتر آب، بسته به شدت آلودگی.
• برای بیماری‌های سبک‌تر (شروع اولیه لکه‌های سفید) عدد پایین‌تر بازه (۰٫۵ سی‌سی در لیتر) کافی است.
• برای آلودگی پیشرفته‌تر یا گیاهانی که پیش‌تر با غلظت پایین‌تر پاسخ نداده‌اند، تا سقف ۱ سی‌سی در لیتر قابل افزایش است.

دُز مصرف مزارع بزرگ و تجاری (در هکتار)

برای باغداران و کشاورزانی که سم‌پاشی را با سم‌پاش صنعتی انجام می‌دهند:

• ۵۰ تا ۱۲۵ میلی‌لیتر سم در هکتار
• به همراه ۸۰۰ تا ۱۶۰۰ لیتر آب در هکتار (بسته به نوع سم‌پاش و تراکم کشت)
• به‌طور معادل، برای سفیدک پودری انگور، این مقدار تقریباً به ۱۵ تا ۲۰ سی‌سی سم در هر ۱۰۰ لیتر آب می‌رسد.

زمان و تعداد دفعات سم‌پاشی

• سم‌پاشی را به‌محض مشاهده اولین علائم آلودگی (لکه‌های سفید پودری روی برگ) شروع کنید.
• در صورت نیاز، تکرار سم‌پاشی را با فاصله ۱۰ تا ۱۸ روز انجام دهید.
• برای جلوگیری از مقاوم‌شدن قارچ نسبت به سم، بیش از ۴ نوبت در یک فصل سم‌پاشی نکنید و ترجیحاً در تناوب با یک قارچ‌کش دیگر (مثلاً سولفور یا کاپتان) استفاده کنید.
• همیشه پیش از سم‌پاشی، دستورالعمل چاپ‌شده روی بسته‌بندی محصول خریداری‌شده را نیز بررسی کنید، چون ممکن است فرمولاسیون یا برند تولیدکننده جزئی تفاوت در دز توصیه‌شده داشته باشد.

احتیاط های لازم در مصرف سم توپاس

در مصرف سموم همیشه به یاد داشته باشید که احتیاط های لازم مشخصی وجود دارد. بدون رعایت این احتیاط ها گیاه شما در معرض خطر قرار خواهد گرفت. به صورت کلی دو احتیاط در مصرف سم پنکونازول وجود دارد.

1. اگر گیاه را به تازگی هرس کرده اید، 80 روز صبر کنید و بعد از آن سمپاشی را انجام دهید. البته اگر عجله دارید، 50 روز نیز کافی است.
2. جهت تکرار سم پاشی باید فواصل 10 روز را در نظر بگیرید. بیش از 4 بار نیز سمپاشی را انجام ندهید که ممکن است گیاه را دچار سوختگی کنید.

نحوه نگهداری سم قارچ کش پنکونازول (توپاس)

سم پنکونازول (توپاس) را در محلی با دمای متعادل، دور از نور مستقیم خورشید، دور از رطوبت زیاد و در ظرف بسته نگهداری کنید. چهار دشمن اصلی هر سم شیمیایی عبارت‌اند از: حرارت بالا، نور خورشید، رطوبت زیاد و در معرض هوای آزاد بودن. پس از هر استفاده، درب بسته‌بندی را کاملاً محکم ببندید تا اثربخشی سم برای مصرف بعدی حفظ شود.

سوالات متداول

• مقدار مصرف سم توپاس برای انگور چقدر است؟

برای مزارع بزرگ، ۵۰ تا ۱۲۵ میلی‌لیتر در هکتار به همراه ۸۰۰ تا ۱۶۰۰ لیتر آب در هکتار (معادل تقریبی ۱۵ تا ۲۰ سی‌سی در ۱۰۰ لیتر آب). برای چند اصله انگور خانگی، ۰٫۵ تا ۱ سی‌سی در هر لیتر آب کافی است.

• آیا پنکونازول برای خیار هم استفاده می‌شود؟

بله، پنکونازول یکی از قارچ‌کش‌های رایج برای کنترل سفیدک پودری خیار، به‌ویژه در کشت گلخانه‌ای، است.