تکثیر و قلمه زدن شمعدانی

با شنیدن نام شمعدانی حتما ذهن شما نیز به حیاط خانه های قدیمی پر می کشد. حوضی پر از آب و شمعدانی های رنگی دور آن زیبایی های بی نظیری به ارمغان می آورند چنان که محبوبیت این گیاه را برای مدت های طولانی در دل ایرانیان جای داده است. از این رو بسیاری از افراد به دنبال تکثیر شمعدانی هستند. در ادامه اطلاعات جامعی در رابطه با روش های تکثیر این گیاه و نحوه نگهداری از آن در اختیار شما می گذاریم. اگر به این گل زیبا علاقه دارید، متن پیش رو را از دست ندهید.

قلمه زدن شمعدانی در خاک

قلمه در خاک یعنی بریدن ساقه ۸ تا ۱۲ سانتی‌متری، حذف برگ‌های پایین و کاشت در بستر سبک و زهکش‌دار. با نور روشن غیرمستقیم و آبیاری کم، ریشه معمولاً ظرف ۲ تا ۴ هفته تشکیل می‌شود.

انتخاب و برش قلمه

ساقه‌ای انتخاب کنید که سبز و کمی چوبی‌شده باشد، نه ساقه نرم و آبکی و نه ساقه کاملاً قهوه‌ای و سخت. این حالت نیمه‌چوبی بهترین تعادل بین ذخیره غذایی و توان ریشه‌دهی را دارد. با قیچی یا چاقوی تیز و ضدعفونی‌شده (با الکل یا شعله) درست زیر یک گره ببرید و طول قلمه را حدود ۸ تا ۱۲ سانتی‌متر نگه دارید. هر قلمه باید دو یا سه گره داشته باشد، چون ریشه از گره‌ها می‌زند. برگ‌های پایینی را بردارید تا حدود ۵ سانتی‌متر از ساقه بدون برگ شود، و از ۲ تا ۳ برگ بالایی هم اگر بزرگ‌اند نصف کنید تا تبخیر کم شود.

بعد از برش، قلمه را ۱۲ تا ۲۴ ساعت در هوای آزاد و سایه بگذارید تا محل برش خشک و پینه‌بسته شود. شمعدانی گیاهی آبدار است و برش تازه و خیس در خاک مرطوب زودتر می‌پوسد.

بستر و کاشت

بهترین بستر، مخلوط کوکوپیت و پرلیت به نسبت ۱ به ۱ یا ۲ به ۱ است. این ترکیب هوا و زهکشی دارد و از ماندابی شدن جلوگیری می‌کند. گلدان کوچک ۸ تا ۱۰ سانتی‌متری با سوراخ زهکش کافی است و می‌توانید ۲ تا ۳ قلمه را در یک گلدان بکارید.

ته قلمه را اگر خواستید در هورمون ریشه‌زا بزنید، که اختیاری است و روی شمعدانی بدون آن هم خوب جواب می‌دهد. بعد با مداد یا چوب سوراخی به عمق ۳ تا ۴ سانتی‌متر در بستر بزنید، قلمه را داخل آن بگذارید و خاک را دور ساقه کمی فشار دهید. یک بار آبیاری سبک کافی است.

ریشه‌زایی و مراقبت

گلدان را کنار پنجره‌ای با نور روشن ولی غیرمستقیم بگذارید و دمای ۱۸ تا ۲۴ درجه فراهم کنید. اولین ۷ تا ۱۰ روز را از آفتاب مستقیم دور نگه دارید. سپس بستر را فقط وقتی آب بدهید که ۲ تا ۳ سانتی‌متر بالای آن خشک شده باشد.

بعد از ۲ تا ۳ هفته ساقه را آرام بکشید. اگر مقاومت حس کردید، ریشه تشکیل شده است. چند برگ تازه هم نشانه خوبی است. وقتی ریشه‌ها از سوراخ زهکش پیدا شدند یا حدود ۴ تا ۶ هفته گذشت، قلمه را به گلدان ۱۲ تا ۱۵ سانتی‌متری منتقل کنید. نوک گیاه را هم بچینید تا بوته پرشاخه شود.

قلمه زدن شمعدانی در آب

قلمه شمعدانی در آب امکان‌پذیر است و ریشه معمولاً در ۲ تا ۴ هفته می‌آید، اما ریسک پوسیدگی ساقه از خاک بیشتر است. این روش برای دیدن ریشه‌زایی مفید است و اگر دقت کنید، نتیجه می‌دهد.

قلمه را مثل روش خاک آماده کنید: ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر، بدون گل، با برگ‌های پایین حذف‌شده. فقط ۲ تا ۳ سانتی‌متر انتهای ساقه باید در آب باشد و هیچ برگی نباید زیر آب برود، چون برگ خیس در آب می‌پوسد و بقیه ساقه را آلوده می‌کند. ظرف شفاف به شما اجازه می‌دهد ریشه را ببینید، ولی ظرف تیره از رشد جلبک جلوگیری می‌کند. اگر ظرف شفاف دارید، دور آن کاغذ یا پارچه بپیچید.

آب را هر ۲ تا ۳ روز عوض کنید. آب مانده بو می‌گیرد، اکسیژن کم می‌شود و ساقه نرم و سیاه می‌شود. ظرف را در نور روشن غیرمستقیم و دمای ۱۸ تا ۲۴ درجه بگذارید. وقتی ریشه‌ها به ۲ تا ۳ سانتی‌متر رسید، قلمه را به خاک منتقل کنید، و دیرتر از این کار نکنید. ریشه‌های آبی نازک و شکننده‌اند و هرچه بیشتر در آب بمانند، سازگاری با خاک برایشان سخت‌تر می‌شود. هفته اول بعد از انتقال، خاک را کمی مرطوب‌تر از معمول نگه دارید.

قلمه زدن شمعدانی با برگ

قلمه فقط با برگ و دمبرگ معمولاً به بوته کامل تبدیل نمی‌شود: برگ ممکن است ریشه بزند، اما چون جوانه ساقه ندارد، گیاه جدیدی از آن نمی‌روید. اگر برگ را همراه یک تکه ساقه و گره بکارید، شانس موفقیت بالا می‌رود.

دلیل این رفتار ساده است. جوانه‌های رشد شمعدانی در محل اتصال دمبرگ به ساقه، یعنی در گره، قرار دارند. وقتی فقط برگ را جدا می‌کنید، آن جوانه روی گیاه مادر می‌ماند. برگ می‌تواند چند هفته سبز بماند و حتی ریشه‌هایی نشان دهد، اما بعد معمولاً زرد می‌شود.

راه عملی این است که برگ را با یک تکه ساقه ۲ تا ۳ سانتی‌متری که یک گره و جوانه جانبی دارد ببرید. برش را اریب بزنید، یک تا دو روز بگذارید خشک شود و بعد ساقه را در بستر کوکوپیت و پرلیت مرطوب (نه خیس) بکارید، به‌طوری که دمبرگ و گره زیر خاک باشند. گلدان را در نور غیرمستقیم و دمای ۲۰ تا ۲۴ درجه نگه دارید. اگر موفق شود، بعد از ۴ تا ۶ هفته جوانه جدید از گره بیرون می‌آید.

روش تکثیر شمعدانی با بذر

برای کاشت بذر شمعدانی، ابتدا باید در گلدان کوکوپیت یا پیت ماس بریزید. سپس حفره هایی با قطر دو برابر بذرها روی خاک ایجاد کنید. بذرها را درون حفره ها و در عمق نیم سانتی متری خاک قرار دهید. روی بذر گل شمعدانی را با خاک بپوشانید و روی خاک را با آب پاش مرطوب کنید. در نهایت باید روی گلدان پلاستیک بکشید که در تامین رطوبت مورد نیاز گیاه نقش به سزایی دارد. با گذشت 3 الی 7 روز بذرها جوانه می زنند. در این مدت باید گیاه را روزانه هوادهی کنید که از کپک زدن آن جلوگیری شود. با برگدهی جوانه ها باید گلدان را به مکانی با نور غیرمستقیم انتقال دهید. به این صورت از زیبایی های گل بی نظیر خود لذت خواهید برد. همچنین میتوانید با خرید بذر گل شمعدانی، انواع مختلف گل شمعدانی را پرورش دهید.

بهترین روش و زمان تکثیر شمعدانی

بهترین روش، قلمه ساقه در خاک سبک است و بهترین زمان آن بهار (اسفند تا اردیبهشت) و اوایل پاییز (شهریور تا اواسط مهر). در این دو بازه دمای هوا بین ۱۸ تا ۲۴ درجه است و گیاه بدون استرس ریشه می‌سازد.

قلمه ساقه از یک نقطه قوی‌تر از بقیه روش‌ها استفاده می‌کند: ساقه شمعدانی از قبل جوانه‌های جانبی دارد. بنابراین وقتی ریشه تشکیل شود، گیاه همان لحظه ساقه و برگ هم دارد و نیازی به ساختن اندام جدید از صفر نیست. بذر و برگ این مزیت را ندارند و به همین دلیل کندتر یا کم‌اطمینان‌ترند.

روش	زمان تا ریشه یا جوانه	شانس موفقیت	بزرگ‌ترین ریسک	مناسب برای
قلمه ساقه در خاک	۲ تا ۴ هفته	بالا	پوسیدگی پایه ساقه با آبیاری زیاد	اغلب افراد؛ حفظ دقیق رنگ و شکل گل گیاه مادر
قلمه ساقه در آب	چند روز تا ۲ هفته برای ریشه اولیه	متوسط	پوسیدگی ساقه و ریشه‌های شکننده	دیدن ریشه‌زایی، تجربه اول
قلمه فقط برگ و دمبرگ	ریشه ممکن است بزند، ساقه جدید معمولاً نه	بسیار پایین	ریشه بدون رشد شاخه	آزمایش، نه تولید بوته
برگ همراه گره ساقه	مثل قلمه ساقه	متوسط تا بالا	خشک شدن برگ قبل از ریشه‌زایی	وقتی ساقه کافی ندارید
بذر	جوانه ۳ تا ۱۰ روز، گلدهی حدود ۴ تا ۵ ماه	متوسط تا بالا	گیاهان حاصل ممکن است با مادر فرق کنند	تولید تعداد زیاد و تنوع رنگی

تابستان و زمستان هم قلمه ممکن است، ولی ریسک بیشتری دارد. در تابستان‌های گرم، دمای بالای ۳۰ درجه قلمه را سریع‌تر از ریشه‌زایی به پوسیدگی می‌رساند. اگر ناچارید در تابستان قلمه بزنید، گلدان را در سایه روشن و جای خنک نگه دارید. در زمستان هم فقط داخل خانه و کنار پنجره آفتابی نتیجه می‌گیرید و ریشه‌زایی از ۴ هفته هم طولانی‌تر می‌شود.

شرایط نگهداری گل شمعدانی بعد از تکثیر

زمانی این گیاه تمام زیبایی های خود را به نمایش می گذارد که طراوت و شادابی آن حفظ شده باشد. تنها راه حفظ این ویژگی ها در شمعدانی نگهداری درست از این گیاه است. در ادامه مهم ترین فاکتورهای موثر در سلامت این گیاه را با یکدیگر بررسی می کنیم.

• دما: بهترین دمای رشد ۱۷ تا ۲۴ درجه است. زیر ۱۰ درجه رشد کند می‌شود و سرمای نزدیک صفر برگ و ساقه را آسیب می‌زند. بعد از اولین سرمای پاییز، گلدان را به فضای سرپوشیده ببرید.
• نور: شمعدانی روزی ۴ تا ۶ ساعت نور مستقیم یا بسیار روشن لازم دارد. آفتاب مستقیم ظهر تابستان، مخصوصاً در شهرهای گرم، برگ را می‌سوزاند. نور صبح و عصر بهترین است. اگر نور کم باشد، ساقه‌ها دراز و ضعیف می‌شوند و گل نمی‌دهند.
• کود: اگر به دنبال تکثیر شمعدانی سالم و شاداب هستید، حتما از کود استفاده کنید. با کودهای کامل هر ماه یک بار گیاه خود را تقویت کنید.
• خاک مناسب: خاک مهم ترین نکته در تکثیر گل شمعدانی به حساب می آید. این گیاه را در خاک های سنگین نکارید. ترکیبی از خاک برگ، خاک باغچه، کود گاوی پوسیده و شن گزینه ایده آلی برای این گیاه محسوب می شود.
• آبیاری: به طور کلی شمعدانی نیاز آبی زیادی ندارد. این گیاه را باید زمانی که خاک آن تا عمق 4 سانتی متری خشک شد، آبیاری کنید.

نکات مهم در کوددهی گل شمعدانی

گیاهان ابتدا مواد غذایی مورد نیاز خود را برای ادامه حیات از خاک دریافت می کنند. به مرور زمان خاک ها دیگر توانایی تامین مواد غذایی گیاهان را ندارند. در این زمان باید با کوددهی خاک گیاه و به دنبال آن خود گیاه را تقویت کرد. شمعدانی نیز جهت رشد و ظاهر بهتر به تغذیه مناسب نیاز دارد. همچنین به منظور تسریع رشد در تکثیر شمعدانی باید عناصر غذایی مورد نیاز گیاه برآورده شود.

تنها راه تامین مواد غذایی این گیاه کوددهی به آن است. اما در کوددهی به شمعدانی باید جانب احتیاط را رعایت کنید و کود را به میزان مورد نیاز در اختیاز گیاه خود قرار دهید. کوددهی بیش از اندازه گرچه رشد شمعدانی را افزایش می دهد؛ اما منجر به کاهش گلدهی این گیاه می شود. از این رو به میزان توصیه شده هر محصول توجه کنید. لازم به ذکر است که کوددهی به این گیاه در فصول سرد سال کاهش می یابد.

سخن پایانی

اگر علاقه شما به این گیاه به اندازه ای است که به دنبال تکثیر شمعدانی از طریق کاشت بذر این گیاه هستید، بذر آن را از فروشگاه اینترنتی دمبرگ تهیه کنید. البته گلدان های حاوی گونه های مختلف از شمعدانی ها نیز در وب سایت ما وجود دارد. با خرید گل شمعدانی مورد علاقه خود گیاهی زیبا و نوستالژی در منزل پرورش دهید.

سوالات متداول

• چه زمانی برای قلمه زدن شمعدانی مناسب‌تر است؟

بهترین زمان برای قلمه زدن شمعدانی فصل بهار یا اوایل پاییز است، زیرا در این زمان‌ها گیاه در بهترین شرایط رشد قرار دارد.

• چرا برگ‌های شمعدانی زرد می‌شوند؟

زرد شدن برگ‌ها معمولاً به دلیل آبیاری بیش‌ازحد یا کمبود آب است. همچنین، نور ناکافی یا کمبود مواد مغذی می‌تواند این مشکل را ایجاد کند.

• چگونه می‌توان از گل ندادن شمعدانی جلوگیری کرد؟

برای افزایش گلدهی شمعدانی، باید نور کافی، خاک مناسب و کوددهی منظم را فراهم کنید. همچنین، حذف گل‌های خشکیده باعث تحریک گلدهی بیشتر می‌شود.